Wielka historia rodziła się, gdy milkły maszyny, przerywano codzienną pracę, a w zakładowych halach padały słowa o solidarności, wolności i wspólnym sprzeciwie. Latem 1980 roku jej częścią stał się również Pruszcz Gdański. Gdy strajkowa fala zapoczątkowana 14 sierpnia w Stoczni Gdańskiej im. Lenina rozchodziła się na kolejne zakłady pracy Pomorza, do ogólnopolskiego ruchu protestu dołączyli również pracownicy pruszczańskiej Fabryki Urządzeń Okrętowych „Techmet”. 16 sierpnia spontanicznie przerwali pracę, powołali Komitet Strajkowy i rozpoczęli akcję protestacyjną, która w kolejnych dniach przekształciła się w zorganizowany strajk włączony do działań Międzyzakładowy Komitetu Strajkowego w Gdańsku. Przewodniczącym wewnętrznego Komitetu Strajkowego został Adam Dziwisz, natomiast funkcję jego zastępcy objął Franciszek Malec. To właśnie oni, wraz z pozostałymi członkami Komitetu, reprezentowali załogę podczas negocjacji z dyrekcją i koordynowali przebieg strajku w zakładzie. Delegatami „Techmetu” do Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego w Gdańsku zostali Adam Dziwisz i Marian Piekarski. Dzięki ich udziałowi przedstawiciele pruszczańskiego zakładu uczestniczyli w podejmowaniu najważniejszych decyzji dotyczących przebiegu ogólnopolskiego protestu.
Protest szybko objął również inne pruszczańskie zakłady. Do strajku przyłączyły się m.in. Przedsiębiorstwo Konstrukcji Stalowych i Montaży Budownictwa Rolniczego „Fermstal”, Gdańskie Przedsiębiorstwo Robót Drogowych, Przedsiębiorstwo Urządzeń Wodnych i Melioracyjnych, Przedsiębiorstwo Sprzętowo-Transportowe Budownictwa Rolniczego, Branżowy Ośrodek Elektronicznej Techniki Obliczeniowej Budownictwa Rolniczego „BETOBR”, Spółdzielnia Transportu Wiejskiego oraz Cukrownia „Pruszcz”. Fala protestów objęła również Państwowy Ośrodek Maszynowy w Kolbudach. Każdy z tych zakładów powołał własny komitet strajkowy, formułował postulaty i utrzymywał kontakt z Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym w Gdańsku, tworząc wspólny front protestu na terenie Pruszcza gdańskiego. To właśnie „Techmet” odegrał kluczową rolę w rozprzestrzenieniu protestów na kolejne przedsiębiorstwa Pruszcza Gdańskiego. Już 18 sierpnia zakład znalazł się wśród pierwszych przedsiębiorstw zarejestrowanych przez Międzyzakładowy Komitet Strajkowy w Gdańsku, a wydarzenia w fabryce stały się impulsem do podejmowania akcji strajkowych przez kolejne zakłady w mieście i okolicy.
Jedną z osób szczególnie zaangażowanych w organizację protestu był Kazimierz Maciejowski, związany wcześniej ze środowiskami opozycyjnymi. W czasie strajku współorganizował przepływ informacji, a w kolejnych dniach prowadził zakładowy radiowęzeł „Kwadrans Solidarności”, przekazując pracownikom wiadomości o przebiegu wydarzeń w Gdańsku oraz w innych strajkujących zakładach.
Symbolem determinacji uczestników protestu stały się również wydarzenia z 22 sierpnia 1980 roku, gdy delegacja ze Spółdzielni Transportu Wiejskiego w Pruszczu Gdańskim została zatrzymana przez Milicję Obywatelską w drodze do Stoczni Gdańskiej. Mimo przeszkód delegaci dotarli na miejsce, a ich relacja została entuzjastycznie przyjęta przez uczestników obrad w Sali BHP.
W następnych tygodniach rozpoczęło się organizowanie niezależnych związków zawodowych. 1 września 1980 r. w „Techmecie” powołano Komitet Założycielski NSZZ „Solidarność”, a do 11 września deklaracje członkowskie podpisało ponad 80 procent załogi. W grudniu odbyły się demokratyczne wybory władz zakładowej organizacji związkowej, których przewodniczącym został Marian Piekarski. Przedstawiciele „Techmetu” weszli również do władz regionalnych NSZZ „Solidarność”, dzięki czemu Pruszcz Gdański zyskał silną reprezentację w Regionie Gdańskim.
Zachowane dokumenty i fotografie są dziś niezwykle cennym świadectwem tamtych wydarzeń. Pokazują nie tylko przebieg strajku, ale także zaangażowanie pracowników, którzy w atmosferze odpowiedzialności i wzajemnego zaufania organizowali funkcjonowanie zakładu, dbali o porządek oraz aktywnie uczestniczyli w tworzeniu rodzącego się ruchu społecznego. Do Stoczni Gdańskiej regularnie wyjeżdżały także delegacje z Pruszcza Gdańskiego, utrzymując stały kontakt z Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym. Ich relacje z przebiegu negocjacji podtrzymywały morale pracowników i umacniały poczucie wspólnoty wśród strajkujących.
Narodziny „Solidarności” były czymś znacznie więcej niż serią protestów. Był to bezprecedensowy ruch społeczny, który zjednoczył miliony Polaków wokół idei wolności, godności, dialogu i prawa do współdecydowania o własnym losie. Wydarzenia sierpnia 1980 roku stały się początkiem głębokich przemian społecznych i politycznych, ale jednocześnie zapoczątkowały okres narastającego napięcia między społeczeństwem a władzami komunistycznymi. Ich konsekwencją było wprowadzenie stanu wojennego 13 grudnia 1981 roku i próba stłumienia dążeń do wolności. Także w Pruszczu Gdańskim podjęto próbę kontynuowania protestów. W „Techmecie” strajk został jednak przerwany pod naciskiem władz, a wielu działaczy „Solidarności” objęły represje. Mimo to część z nich kontynuowała działalność konspiracyjną, organizując pomoc dla represjonowanych i podtrzymując więzi środowiska solidarnościowego aż do odrodzenia związku w 1989 roku.
W 46. rocznicę tych wydarzeń warto przypomnieć, że historia Sierpnia 80. tworzyła się nie tylko w największych ośrodkach przemysłowych, ale również w takich miejscach jak Pruszcz Gdański. To właśnie lokalne społeczności, odwaga zwykłych ludzi i solidarność złożyły się na jeden z najważniejszych rozdziałów najnowszej historii naszego kraju.
